Ψευδείς Ειδήσεις-Παραπληροφόρηση

Το θέμα των «ψευδών ειδήσεων» διαδραμάτισε έναν βασικό ρόλο στο έργο Digital Resistance. Τι εννοούμε, όμως, όταν χρησιμοποιούμε αυτόν τον όρο;

Το θέμα των «ψευδών ειδήσεων» δεν είναι κάτι νέο για την κοινωνία μας και έχει επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο ενημερώνουμε τον εαυτό μας ενημερωνόμαστε για τον κόσμο. Απολογιστικά, σε όλη την ανθρώπινη ιστορία οι «ψευδείς ειδήσεις» ή η προπαγάνδα είχαν αντίκτυπο στην ατομική ζωή των ανθρώπων  αλλά και σε ολόκληρες κοινωνίες (π.χ. Uberti, 2016).

Πολλές φορές οι θεωρίες συνωμοσίας ή η προπαγάνδα χρησιμοποιήθηκαν ως πολιτικό μέσο για τη χειραγώγηση των ανθρώπων ενώ προκαλούν δυσπιστία και κοινωνικό χάσμα. Ωστόσο, αυτό που έχει αλλάξει σε σχέση με τα ιστορικά παραδείγματα είναι ο τεράστιος όγκος εσφαλμένου και παραπλανητικού περιεχομένου καθώς και η γρήγορη και εκτεταμένη εξάπλωσή του στο διαδίκτυο, κυρίως μέσω των καναλιών των κοινωνικών μέσων.

Αυτό που γίνεται, επίσης, εμφανές είναι ότι ο όρος «ψευδείς ειδήσεις» είναι αρκετά πολιτικός και, ως εκ τούτου, αμφισβητείται.

Από τη μία πλευρά, χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει σκόπιμα παραπλανητικές πληροφορίες και πηγές ειδήσεων, κυρίως σε συνδυασμό με αμφιλεγόμενα και διαιρετικά θέματα του δημόσιου διαλόγου όπως η λεγόμενη «προσφυγική κρίση».

Από την άλλη πλευρά, έχει χρησιμοποιηθεί ως ρητορικό εργαλείο για τη δυσφήμιση επαγγελματικών μέσων ενημέρωσης που ασκούν κριτική (π.χ. Wardle / Derakhshan, 2017, σελ. 16, Tandoc Jr. et al., 2018, σελ. 138).  Ίσως, το πιο σημαντικό παράδειγμα μιας πρόσφατης χρήσης  του όρου προέρχεται από τον πρόεδρο των Η.Π.Α., Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος επανειλημμένα συνέδεσε το CNN και άλλα πρακτορεία ειδήσεων με «ψευδείς ειδήσεις» (π.χ. Ross / Rivers, 2018).

Στο πλαίσιο του έργου Digital Resistance αναφερόμαστε στις «ψευδείς ειδήσεις» ως μια πρόκληση για τις δημοκρατικές κοινωνίες, είτε πρόκειται για την εκ προθέσεως παραγωγή «ψευδών ειδήσεων» προκειμένου να πληγούν ορισμένες κοινωνικές ομάδες και να δημιουργηθούν  προκαταλήψεις εις βάρος τους είτε πρόκειται για σκόπιμη δυσφήμιση δημοσιογράφων.

Υπό αυτή την έννοια, ακολουθούμε μια ευρεία προσέγγιση του όρου η οποία λαμβάνει υπόψη τους διάφορους τύπους παραπληροφόρησης που περιγράφονται στο Ψηφιακό μας Εγχειρίδιο και αναδεικνύει τις επιπτώσεις τους στην πολιτική σφαίρα και στην κοινωνία στο σύνολό της.

Μια παρόμοια ευρεία προσέγγιση του θέματος των «ψευδών ειδήσεων» είναι χρήσιμη για την καθημερινή εργασία των εκπαιδευτικών στην τάξη, καθώς προσφέρει πολλά κοινά σημεία με την Εκπαίδευση στην Ψηφιακή Ιθαγένεια (Digital Citizenship Education) και τους 10 τομείς που έχουν προσδιοριστεί από το Συμβούλιο της Ευρώπης (2018α) καθώς και την ενίσχυση των Δεξιοτήτων για τον Δημοκρατικό Πολιτισμό (Competences for Democratic Culture) (Συμβούλιο της Ευρώπης, 2018β).

Για περισσότερες πληροφορίες, ανατρέξτε στο Κεφάλαιο 1 του Ψηφιακού Εγχειριδίου.

Βιβλιογραφικές αναφορές:

Council of Europe (2018a). Digital Citizenship Education. 10 Domains. Strasbourg: Council of Europe. Available at https://rm.coe.int/10-domains-dce/168077668e [Accessed 30 Sep 2018]

Council of Europe (2018b). Reference Framework of Competences for Democratic Culture. Volume 1: Context, Concepts and Model. Strasbourg: Council of Europe. Available at https://rm.coe.int/prems-008318-gbr-2508-reference-framework-of-competences-vol-1-8573-co/16807bc66c [Accessed 30 Sep 2018]

Ross, Andrew S./Rivers, Damian J. (2018). Discursive Deflection: Accusation of “Fake News” and the Spread of Mis- and Disinformation in the Tweets of President Trump. Social Media + Society 4(2). Available at http://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/2056305118776010 [Accessed 8 Aug. 2018]

Tandoc Jr., Edson C./Lim, Zheng Wei/Ling, Richard (2018). Defining “Fake News”. Digital Journalism 6(2), pp. 137–153. Available at https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/21670811.2017.1360143 [Accessed 7 Aug. 2018]

Uberti, David (2016). The Real History of Fake News. Columbia Journalism Review, [online]. Available at https://www.cjr.org/special_report/fake_news_history.php [Accessed 8 Aug. 2018]

Wardle, Claire/Derakhshan, Hossein (2017). Information Disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making. Strasbourg: Council of Europe. Available at https://www.coe.int/en/web/freedom-expression/information-disorder [Accessed 8 Aug. 2018]

Digital Resistance
Το έργο Digital Resistance είναι έργο χρηματοδοτούμενο από το κοινό πρόγραμμα για το Δημοκρατικό και Ενταξιακό Σχολικό Πολιτισμό σε Λειτουργία (Democratic and Inclusive School Culture in Operation-DISCO) του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2018, βασίζεται στο Πλαίσιο Δεξιοτήτων για τον Δημοκρατικό Πολιτισμό του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και στο Πλαίσιο Ψηφιακών Δεξιοτήτων για Πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στοχεύει στην προώθηση της ψηφιακής ιθαγένειας.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ...
Social Media
DigitalResistanceProject
digitalresistance.project
nofake.gr